Dziś chciałbym poruszyć kwestię umorzenia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli w spółce z o.o. To temat, który może wydawać się skomplikowany, dlatego warto wyjaśnić go możliwie prosto, ale z zachowaniem najważniejszych zasad wynikających z Kodeksu spółek handlowych.
Co to jest umorzenie udziałów?
Umorzenie udziałów oznacza prawne unicestwienie określonych udziałów w spółce. Mówiąc prościej, udziały przestają istnieć. Jeżeli umorzone zostaną wszystkie udziały danego wspólnika, przestaje on być wspólnikiem spółki. Jeżeli natomiast umorzeniu podlega tylko część jego udziałów, wspólnik nadal pozostaje w spółce, ale ma mniejszy udział w kapitale zakładowym.
Umorzenie udziałów może być stosowane między innymi przy zmianach właścicielskich, reorganizacji spółki, rozliczeniu ze wspólnikiem, który odchodzi ze spółki, albo w sytuacjach przewidzianych wcześniej w umowie spółki.
Przykładowo, spółka z o.o. ma trzech wspólników. Jeden z nich chce zakończyć udział w spółce, a pozostali nie chcą, aby jego udziały zostały sprzedane osobie trzeciej. Jeżeli umowa spółki przewiduje możliwość umorzenia udziałów, wspólnik może zgodzić się na ich dobrowolne umorzenie. Spółka nabywa wtedy jego udziały w celu umorzenia, a wspólnik otrzymuje ustalone wynagrodzenie. Po zakończeniu procedury udziały przestają istnieć, a jeżeli były to wszystkie udziały tego wspólnika, traci on status wspólnika.
Kiedy można umorzyć udziały?
Podstawową regulację zawiera art. 199 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem udział może zostać umorzony dopiero po wpisie spółki do rejestru i tylko wtedy, gdy umowa spółki przewiduje możliwość umorzenia udziałów.
To bardzo istotne. Jeżeli umowa spółki nie zawiera postanowień o umorzeniu udziałów, co do zasady najpierw trzeba zmienić umowę spółki, a dopiero później można przeprowadzać procedurę umorzenia.
Jakie są rodzaje umorzenia udziałów?
Kodeks spółek handlowych przewiduje kilka podstawowych rodzajów umorzenia udziałów.
Pierwszym jest umorzenie dobrowolne. Dochodzi do niego za zgodą wspólnika. W praktyce spółka nabywa od wspólnika jego udziały w celu ich umorzenia.
Drugim jest umorzenie przymusowe. Następuje bez zgody wspólnika, ale tylko wtedy, gdy umowa spółki dokładnie określa przesłanki i tryb takiego umorzenia. W takim przypadku uchwała zgromadzenia wspólników powinna zawierać także uzasadnienie.
Trzecim wariantem jest umorzenie automatyczne. Może ono nastąpić, jeżeli umowa spółki przewiduje, że udział ulega umorzeniu w razie ziszczenia się określonego zdarzenia. W takim przypadku nie zawsze konieczna jest osobna uchwała zgromadzenia wspólników o samym umorzeniu, ale trzeba zachować pozostałe wymogi wynikające z ustawy i umowy spółki.
Jak przebiega umorzenie udziałów?
Co do zasady umorzenie udziałów wymaga uchwały zgromadzenia wspólników. Uchwała powinna wskazywać przede wszystkim podstawę prawną umorzenia oraz wysokość wynagrodzenia należnego wspólnikowi za umarzane udziały.
W przypadku umorzenia przymusowego wynagrodzenie nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników.
Możliwe jest także umorzenie udziałów bez wynagrodzenia, ale tylko za zgodą wspólnika.
Czy umorzenie udziałów zawsze oznacza obniżenie kapitału zakładowego?
Nie zawsze. Umorzenie może nastąpić:
- z obniżeniem kapitału zakładowego,
- albo z czystego zysku, bez obniżania kapitału zakładowego.
Jeżeli umorzenie wymaga obniżenia kapitału zakładowego, trzeba przeprowadzić dodatkową procedurę związaną z obniżeniem kapitału. Może to oznaczać konieczność zgłoszenia zmiany do KRS oraz ochronę wierzycieli spółki.
Jeżeli natomiast umorzenie następuje z czystego zysku, obniżenie kapitału zakładowego nie jest wymagane.
Na co trzeba uważać?
Przede wszystkim należy sprawdzić umowę spółki. To od jej treści zależy, czy umorzenie udziałów jest w ogóle dopuszczalne oraz jaki tryb należy zastosować.
Trzeba też uważać na prawidłowe określenie wynagrodzenia dla wspólnika, formę uchwały, ewentualną konieczność obniżenia kapitału zakładowego oraz zgłoszenie zmian do KRS.
Nie można natomiast przyjmować automatycznie, że spółka nie może mieć żadnych zobowiązań, aby przeprowadzić umorzenie udziałów. Istnienie zobowiązań samo w sobie nie wyklucza umorzenia, ale przy obniżeniu kapitału zakładowego trzeba pamiętać o przepisach chroniących wierzycieli.
Kiedy umorzenie jest skuteczne?
Jeżeli umorzenie udziałów wymaga obniżenia kapitału zakładowego, umorzenie następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego. Jeżeli natomiast umorzenie jest finansowane z czystego zysku, nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego.
W praktyce każdorazowo trzeba więc ustalić, z jakim rodzajem umorzenia mamy do czynienia i czy konieczne będzie postępowanie rejestrowe.
Podsumowanie
Umorzenie udziałów w spółce z o.o. jest dopuszczalne, ale wymaga zachowania warunków przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych oraz w umowie spółki. Kluczowe znaczenie ma art. 199 k.s.h., który określa podstawowe zasady umorzenia udziałów.
Przed podjęciem decyzji o umorzeniu udziałów warto dokładnie przeanalizować umowę spółki, sytuację finansową spółki oraz sposób sfinansowania umorzenia. Pozwala to uniknąć błędów, które mogą później utrudnić rejestrację zmian albo doprowadzić do sporu między wspólnikami.
Jeżeli mają Państwo pytania dotyczące umorzenia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, zapraszam do kontaktu. Pomogę ocenić, czy w konkretnej spółce umorzenie udziałów jest możliwe i jaki tryb będzie najbezpieczniejszy.