W trudniejszych okresach prowadzenia działalności gospodarczej wielu przedsiębiorców zadaje sobie pytanie: „czy jest sens dalej prowadzić ten biznes?”.
Niekiedy odpowiedź na takie pytanie bywa negatywna. Co zatem można zrobić, jeżeli działalność prowadzona jest w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością?
W praktyce najczęściej rozważane są dwa rozwiązania: likwidacja spółki albo sprzedaż udziałów. Potocznie mówi się często o „sprzedaży spółki”, choć prawnie najczęściej chodzi właśnie o sprzedaż udziałów w spółce z o.o.
Likwidacja
Likwidacja spółki jest ostatnim etapem jej funkcjonowania. Jej celem jest doprowadzenie do zakończenia spraw spółki, a następnie do wykreślenia jej z rejestru. Spółka przestaje istnieć z chwilą wykreślenia jej z KRS.
Co ważne, podczas likwidacji spółka z o.o. wciąż istnieje, zachowuje osobowość prawną, może pozywać i być pozywana.
Celem procesu likwidacji jest zakończenie bieżących interesów spółki, w szczególności ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań, spieniężenie majątku i ewentualny podział pozostałego majątku pomiędzy wspólników.
Otwarcie likwidacji następuje w kilku przypadkach, między innymi:
- z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd,
- z dniem powzięcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki,
- z dniem zaistnienia innej przyczyny rozwiązania spółki przewidzianej w umowie spółki albo w przepisach prawa.
Spółka w okresie likwidacji działa pod swoją dotychczasową firmą, którą z mocy prawa należy rozszerzyć o dopisek „w likwidacji”. Nie wymaga to zmiany umowy spółki.
W okresie likwidacji sprawami spółki zajmują się likwidatorzy. Co do zasady są nimi dotychczasowi członkowie zarządu, chyba że umowa spółki albo uchwała wspólników przewiduje inne rozwiązanie. W praktyce często więc te same osoby, które wcześniej były członkami zarządu, prowadzą następnie likwidację jako likwidatorzy.
Otwarcie likwidacji należy zgłosić do KRS oraz ogłosić w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W ogłoszeniu likwidatorzy wzywają wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.
Likwidacja zmierza do definitywnego zakończenia działalności spółki i uporządkowania jej spraw majątkowych. Likwidatorzy powinni zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć należności, spłacić albo zabezpieczyć zobowiązania oraz upłynnić majątek spółki.
Warto mieć na uwadze, że podział majątku między wspólników może nastąpić dopiero po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli. Co do zasady taki podział następuje w stosunku do udziałów, chyba że umowa spółki przewiduje inne zasady.
Po przeprowadzeniu likwidacji likwidatorzy składają wniosek o wykreślenie spółki z KRS. Spółka przestaje istnieć z chwilą wykreślenia jej z rejestru.
Sprzedaż udziałów
Udziały w spółce z o.o. są zbywalne. Oznacza to, że wspólnik może sprzedać albo darować swoje udziały, chyba że umowa spółki przewiduje w tym zakresie ograniczenia, na przykład wymóg uzyskania zgody spółki.
Ta cecha spółki z o.o. pozwala wspólnikowi wyjść ze spółki przez zbycie wszystkich udziałów. Może też służyć pozyskaniu nowego inwestora, jeżeli sprzedawana jest tylko część udziałów.
W przypadku sprzedaży 100% udziałów na rzecz jednego podmiotu nabywca staje się jedynym wspólnikiem spółki i uzyskuje nad nią kontrolę właścicielską. Może więc podejmować decyzje należące do kompetencji zgromadzenia wspólników, w tym dotyczące składu zarządu czy zmian umowy spółki, oczywiście z zachowaniem wymaganych procedur.
Od sprzedaży udziałów należy odróżnić sprzedaż przedsiębiorstwa spółki, jego zorganizowanej części albo poszczególnych składników majątku. Sprzedaż majątku spółki nie jest tym samym co sprzedaż udziałów. W takim przypadku spółka nadal funkcjonuje w dotychczasowym składzie osobowym, a zmieniają się jedynie należące do niej składniki majątkowe, na przykład samochody, nieruchomości, maszyny czy linie produkcyjne.
Czasem sprzedaż składników przedsiębiorstwa może być bardziej atrakcyjna niż całkowite wyjście ze spółki. Spółka pozostaje wtedy ze środkami finansowymi, które mogą posłużyć w nowych celach inwestycyjnych albo do uporządkowania jej sytuacji. Może to być rozwiązanie pośrednie, zanim wspólnicy podejmą decyzję o sprzedaży udziałów albo likwidacji spółki.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga zachowania szczególnej formy. Co do zasady umowa zbycia udziałów powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Brak tej formy powoduje nieważność umowy. W przypadku spółek założonych przez system S24 możliwe jest również zbycie udziałów przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym.
Po zawarciu umowy należy również zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód dokonania tej czynności. Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ wobec spółki przejście udziałów jest skuteczne dopiero od chwili, gdy spółka otrzyma takie zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności.
Przy sprzedaży udziałów trzeba również pamiętać o aktualizacji dokumentów korporacyjnych spółki, w szczególności listy wspólników, a w określonych przypadkach także o zgłoszeniu zmian do KRS.
Sprzedaż udziałów a zmiana zarządu
Sama sprzedaż udziałów nie oznacza automatycznie zmiany zarządu. To bardzo ważne, ponieważ w praktyce często zdarza się, że dotychczasowy właściciel spółki jest jednocześnie członkiem jej zarządu.
Jeżeli celem transakcji jest całkowite wyjście ze spółki, należy zadbać nie tylko o sprzedaż udziałów, ale również o formalną zmianę zarządu i zgłoszenie tej zmiany do KRS.
Ma to istotne znaczenie praktyczne. Odpowiedzialność członka zarządu należy oceniać według okresu, w którym pełnił on funkcję. Zmiana zarządu nie usuwa więc odpowiedzialności za wcześniejsze działania lub zaniechania, ale ogranicza ryzyko związane z dalszym prowadzeniem spraw spółki po sprzedaży udziałów.
Podsumowanie
Likwidacja i sprzedaż udziałów to dwa zupełnie różne sposoby zakończenia zaangażowania w spółkę z o.o.
Likwidacja prowadzi do zakończenia bytu prawnego spółki. Jest to jednak proces sformalizowany, czasochłonny i wymagający uporządkowania spraw majątkowych spółki. Likwidatorzy muszą zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć należności, spłacić albo zabezpieczyć zobowiązania oraz dopiero na końcu podzielić pozostały majątek między wspólników.
Sprzedaż udziałów nie powoduje rozwiązania spółki. Spółka nadal istnieje, ale zmienia się jej właściciel albo skład wspólników. W przypadku sprzedaży 100% udziałów nabywca uzyskuje kontrolę właścicielską nad spółką, natomiast sama spółka pozostaje tym samym podmiotem prawnym.
Przy sprzedaży udziałów trzeba pamiętać nie tylko o samej umowie, ale również o zawiadomieniu spółki, aktualizacji listy wspólników, zgłoszeniu zmian do KRS oraz jeżeli jest to element transakcji, o zmianie zarządu. Sama sprzedaż udziałów nie powoduje automatycznie, że dotychczasowy członek zarządu przestaje pełnić funkcję.
Jeżeli spółka jest wypłacalna i celem jest definitywne zakończenie jej działalności, właściwym rozwiązaniem może być likwidacja. Jeżeli natomiast wspólnik chce szybko wyjść ze spółki, a spółka ma nadal funkcjonować pod kontrolą innego podmiotu, praktycznym rozwiązaniem może być sprzedaż udziałów.